Σύμβαση Δικαιόχρησης (Franchising)

Έννοια και βασικά χαρακτηριστικά της σύμβασης franchising

Η σύμβαση δικαιόχρησης, γνωστή και ως franchising, αποτελεί μία σύμβαση διαρκούς εμπορικής συνεργασίας μεταξύ δύο νομικά και οικονομικά αυτοτελών επιχειρήσεων. Μέσω αυτής, διαμορφώνεται ένα οργανωμένο σύστημα προώθησης προϊόντων ή υπηρεσιών, στο οποίο η μία επιχείρηση, ο δικαιοπάροχος (franchisor), παραχωρεί στην άλλη, τον δικαιοδόχο (franchisee), το δικαίωμα εκμετάλλευσης ενός ολοκληρωμένου επιχειρηματικού μοντέλου, έναντι άμεσου ή έμμεσου οικονομικού ανταλλάγματος, για συγκεκριμένο ή και αόριστο χρονικό διάστημα.

Ο σκοπός της σύμβασης είναι η διάθεση στην αγορά συγκεκριμένων προϊόντων ή υπηρεσιών προς τελικούς καταναλωτές, υπό ενιαία εμπορική ταυτότητα και κοινές προδιαγραφές λειτουργίας.

Το περιεχόμενο του «πακέτου» δικαιόχρησης

Το λεγόμενο «πακέτο» franchising περιλαμβάνει ένα σύνολο δικαιωμάτων βιομηχανικής και πνευματικής ιδιοκτησίας, καθώς και οργανωτικών και λειτουργικών στοιχείων, όπως ιδίως:

εμπορικά σήματα, επωνυμίες και διακριτικά γνωρίσματα,
πρότυπα καταστημάτων και μεθόδους λειτουργίας,
σχέδια, υποδείγματα, ευρεσιτεχνίες,
τεχνογνωσία (know-how),
συμβατικά δικαιώματα προμήθειας προϊόντων ή χρήσης εξοπλισμού και εγκαταστάσεων.

Η αξιοποίηση του συνόλου αυτού των στοιχείων επιτρέπει στον δικαιοδόχο να ενταχθεί σε ένα οργανωμένο δίκτυο διανομής, το οποίο εμφανίζεται στην αγορά με ενιαία εικόνα και υψηλό βαθμό ομοιομορφίας.

Υποχρεώσεις του δικαιοπαρόχου

Στο πλαίσιο της σύμβασης franchising, ο δικαιοπάροχος αναλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τις εξής βασικές υποχρεώσεις:

την παραχώρηση του δικαιώματος χρήσης και εκμετάλλευσης του πακέτου δικαιόχρησης, όπως αυτό περιγράφεται στη σύμβαση,
την ένταξη του δικαιοδόχου στο σύστημα, με την παροχή τεχνικής, οργανωτικής και λειτουργικής υποστήριξης, καθώς και της αναγκαίας εκπαίδευσης,
τον εφοδιασμό με πρώτες ύλες, προϊόντα ή εξοπλισμό, ιδίως όταν αυτά παράγονται ή ελέγχονται από τον ίδιο,
τη διαρκή υποστήριξη του δικαιοδόχου καθ’ όλη τη διάρκεια της σύμβασης, συμπεριλαμβανομένης της διαφήμισης του δικτύου και της συντήρησης των τεχνικών υποδομών.

Οι επιμέρους αυτές υποχρεώσεις αποτελούν εκφάνσεις της γενικότερης υποχρέωσης του δικαιοπαρόχου να μεριμνά για την αποτελεσματική ένταξη και τη συνεχή προσαρμογή του δικαιοδόχου στο σύστημα, ώστε η επιχείρησή του να παραμένει ανταγωνιστική υπό τις εκάστοτε συνθήκες της αγοράς.

Υποχρεώσεις του δικαιοδόχου

Ο δικαιοδόχος δρα στο όνομά του, για λογαριασμό του και με δικό του επιχειρηματικό κίνδυνο. Συνήθως αναλαμβάνει:

την καταβολή εφάπαξ εισόδου (entry fee) για τη χρήση της τεχνογνωσίας και των δικαιωμάτων,
την περιοδική καταβολή δικαιωμάτων (royalties), συχνά ως ποσοστό επί των πωλήσεων,
την ενεργή προώθηση των προϊόντων ή υπηρεσιών του συστήματος,
τη συμμετοχή στις κοινές διαφημιστικές ενέργειες,
την αυστηρή συμμόρφωση με τις οργανωτικές αρχές και την ενιαία εικόνα του δικτύου,
την τήρηση εχεμύθειας ως προς το εγχειρίδιο λειτουργίας και την τεχνογνωσία,
την αποχή από την εμπορία ανταγωνιστικών προϊόντων και την προμήθεια των συμβατικών προϊόντων από τον δικαιοπάροχο ή πρόσωπα που αυτός υποδεικνύει.

Νομική φύση και εφαρμοστέο δίκαιο

Η σύμβαση δικαιόχρησης αποτελεί σύμβαση-πλαίσιο διαρκούς συνεργασίας, μικτού χαρακτήρα, η οποία καταρτίζεται στο πλαίσιο της αρχής της ελευθερίας των συμβάσεων (άρθρο 361 ΑΚ). Δεν ρυθμίζεται ειδικά από το ελληνικό δίκαιο και ενσωματώνει στοιχεία από διάφορους συμβατικούς τύπους, όπως της μίσθωσης προσοδοφόρου αντικειμένου, της παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών και της εντολής, όπως έχει επανειλημμένα κρίνει η νομολογία του Αρείου Πάγου (ενδεικτικά ΑΠ 483/2021, ΑΠ 1180/2019, ΑΠ 123/2017).

Στην ελληνική έννομη τάξη εφαρμόζονται κυρίως οι γενικές διατάξεις του Αστικού και Εμπορικού Δικαίου, σε συνδυασμό με τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού (Ν. 3959/2011, όπως ισχύει) και προστασίας του καταναλωτή (Ν. 2251/1994), καθώς και το ενωσιακό δίκαιο.

Εκτελεστικές συμβάσεις – παραβίαση υποχρεώσεων

Η λειτουργία της σύμβασης franchising συχνά συνοδεύεται από τη σύναψη επιμέρους εκτελεστικών συμβάσεων, όπως συμβάσεις προμήθειας, πώλησης εξοπλισμού ή παροχής υπηρεσιών. Σε περίπτωση πλημμελούς εκπλήρωσης ή αθέτησης συμβατικών υποχρεώσεων, εφαρμόζονται οι γενικές διατάξεις περί υπερημερίας και αδυναμίας παροχής (άρθρα 382 επ. ΑΚ), καθώς και ο κανόνας της καλής πίστης του άρθρου 288 ΑΚ, όπως έχει ερμηνευθεί από τη νομολογία.

Ιδίως στη σύμβαση δικαιόχρησης, η παράβαση της υποχρέωσης ένταξης και διαρκούς υποστήριξης του δικαιοδόχου από τον δικαιοπάροχο συνιστά πλημμελή εκπλήρωση κύριας παροχής.

Λύση της σύμβασης – σπουδαίος λόγος

Στις συμβάσεις ορισμένου χρόνου, η λύση επέρχεται είτε με την πάροδο του συμφωνημένου χρόνου είτε με έκτακτη καταγγελία για σπουδαίο λόγο. Σπουδαίο λόγο συνιστούν περιστατικά που, σύμφωνα με την καλή πίστη και τα χρηστά συναλλακτικά ήθη, καθιστούν τη συνέχιση της συνεργασίας ιδιαιτέρως επαχθή ή μη ανεκτή, όπως η σοβαρή παραβίαση συμβατικών υποχρεώσεων ή η ανεπανόρθωτη διατάραξη της σχέσης εμπιστοσύνης.

Σε περίπτωση έκτακτης καταγγελίας λόγω υπαιτιότητας του αντισυμβαλλομένου, μπορεί να γεννηθούν αξιώσεις αποζημίωσης, οι οποίες περιλαμβάνουν τόσο τη θετική ζημία όσο και το διαφυγόν κέρδος, σύμφωνα με το άρθρο 298 ΑΚ (ΑΠ 1180/2019, ΑΠ 1043/2015).

Η κρίση περί ύπαρξης σπουδαίου λόγου ανήκει στο δικαστήριο της ουσίας και υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στην έννοια αυτή (ΑΠ 483/2021).

Συμπερασματικές παρατηρήσεις

Η σύμβαση δικαιόχρησης ανταποκρίνεται στις ανάγκες της σύγχρονης οικονομίας, δημιουργώντας σύνθετα δίκτυα διανομής προϊόντων και υπηρεσιών, τα οποία δεν εντάσσονται στους παραδοσιακούς τύπους εμπορικών συμβάσεων. Αποτελεί μία ιδιαίτερη μορφή διεπιχειρησιακής συνεργασίας, βασισμένη στην ελευθερία των συμβάσεων και στη στενή, μακροχρόνια συνεργασία των μερών.

Το δικηγορικό μας γραφείο διαθέτει εμπειρία στη νομική διαχείριση διαφορών που απορρέουν από συμβάσεις franchising, τόσο σε εξωδικαστικό όσο και σε δικαστικό επίπεδο, και μπορεί να σας παράσχει αξιόπιστη νομική υποστήριξη για την πρόληψη και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των κινδύνων που συνδέονται με τις συμβάσεις δικαιόχρησης.

Επικοινωνήστε μαζί μας στο 2314 315778 για τον προγραμματισμό δια ζώσης ή διαδικτυακού ραντεβού.