Η νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου στην Ελλάδα ρυθμίζεται κυρίως από τον Ν. 4491/2017 και επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τη διόρθωση του φύλου που έχει καταχωριστεί στη ληξιαρχική πράξη γέννησης ενός προσώπου.
Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα που τίθενται είναι εάν η διαδικασία μπορεί να πραγματοποιηθεί πριν από τη συμπλήρωση του 18ου έτους της ηλικίας.
Η απάντηση είναι θετική. Ο νόμος προβλέπει τη δυνατότητα νομικής διόρθωσης του καταχωρισμένου φύλου ακόμη και για ανηλίκους, αλλά θέτει διαφορετικές προϋποθέσεις ανάλογα με την ηλικία τους.
Μπορεί ένας ανήλικος 17 ετών να αλλάξει νομικά φύλο;
Ναι.
Σύμφωνα με το άρθρο 3 του Ν. 4491/2017, κατ’ εξαίρεση από τον γενικό κανόνα της πλήρους δικαιοπρακτικής ικανότητας, ανήλικος που έχει συμπληρώσει το 17ο έτος της ηλικίας του μπορεί να ζητήσει τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου του.
Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να υπάρχει ρητή συναίνεση των προσώπων που ασκούν τη γονική μέριμνα.
Επομένως, ένας ανήλικος ηλικίας, για παράδειγμα, 17 ετών και 6 μηνών δεν είναι υποχρεωμένος να περιμένει μέχρι τα 18 του χρόνια προκειμένου να ξεκινήσει τη διαδικασία.
Τι ισχύει για ανηλίκους 15 και 16 ετών;
Ο νόμος προβλέπει δυνατότητα διόρθωσης του καταχωρισμένου φύλου και για ανηλίκους που έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας τους.
Στην περίπτωση αυτή, όμως, εκτός από τη συναίνεση των ασκούντων τη γονική μέριμνα, απαιτείται θετική γνωμάτευση της ειδικής διεπιστημονικής Επιτροπής που προβλέπει ο νόμος.
Η Επιτροπή αποτελείται από επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων, όπως παιδοψυχίατρο, ψυχίατρο, ενδοκρινολόγο, ψυχολόγο, κοινωνικό λειτουργό και παιδίατρο.
Η πρόσθετη αυτή προϋπόθεση δεν προβλέπεται για τον ανήλικο που έχει ήδη συμπληρώσει το 17ο έτος.
Χρειάζεται χειρουργική επέμβαση ή ορμονοθεραπεία;
Όχι.
Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σημαντικό σημείο της νομοθεσίας.
Η νομική αλλαγή του καταχωρισμένου φύλου δεν προϋποθέτει χειρουργική επέμβαση, ορμονοθεραπεία ή άλλη ιατρική επέμβαση.
Ο Ν. 4491/2017 ορίζει ότι δεν απαιτείται να αποδεικνύεται προηγούμενη ιατρική επέμβαση ούτε οποιαδήποτε προηγούμενη εξέταση ή ιατρική αγωγή σχετιζόμενη με τη σωματική ή ψυχική υγεία του ενδιαφερομένου.
Είναι συνεπώς σημαντικό να διακρίνουμε τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου από οποιαδήποτε διαδικασία ιατρικής μετάβασης. Πρόκειται για διαφορετικά ζητήματα, με διαφορετικές προϋποθέσεις.
Πώς γίνεται η αλλαγή φύλου στα επίσημα έγγραφα;
Η μεταβολή δεν πραγματοποιείται με μία απλή αίτηση στο Ληξιαρχείο.
Απαιτείται δικαστική απόφαση, σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 782 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
Στην αίτηση δηλώνονται:
- το επιθυμητό φύλο,
- το κύριο όνομα που επιλέγει ο αιτών,
- η αντίστοιχη προσαρμογή του επωνύμου.
Στην αίτηση επισυνάπτεται αντίγραφο της ληξιαρχικής πράξης γέννησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι απαιτείται αυτοπρόσωπη δήλωση του ίδιου του ενδιαφερομένου ενώπιον του Δικαστηρίου.
Η δήλωση πραγματοποιείται σε ιδιαίτερο γραφείο και χωρίς δημοσιότητα, ώστε να προστατεύεται η ιδιωτική ζωή και η προσωπικότητα του προσώπου.
Τι γίνεται μετά τη δικαστική απόφαση;
Μετά την ολοκλήρωση της δικαστικής διαδικασίας και την καταχώριση της απόφασης στο αρμόδιο Ληξιαρχείο, συντάσσεται η νέα ληξιαρχική καταχώριση με τα διορθωμένα στοιχεία.
Στη συνέχεια οι αρμόδιες δημόσιες υπηρεσίες οφείλουν να προχωρήσουν στην έκδοση νέων εγγράφων και στην αντίστοιχη ενημέρωση των μητρώων.
Στα νέα έγγραφα δεν αναγράφεται ότι έχει προηγηθεί διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου.
Παράλληλα, ο νόμος προβλέπει αυξημένη προστασία της μυστικότητας της διαδικασίας και περιορισμένη πρόσβαση στα στοιχεία από τα οποία προκύπτει η προηγούμενη καταχώριση.
Αλλάζουν ΑΦΜ και ΑΜΚΑ;
Η διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου δεν δημιουργεί ένα «νέο» νομικό πρόσωπο.
Τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που είχαν δημιουργηθεί πριν από τη μεταβολή εξακολουθούν να υφίστανται, ενώ οι αριθμοί ΑΦΜ και ΑΜΚΑ διατηρούνται.
Μεταβάλλονται τα στοιχεία που είναι απαραίτητο να προσαρμοστούν στη νέα ληξιαρχική κατάσταση του προσώπου.
Χρειάζεται η συναίνεση των γονέων στα 17;
Ναι. Για τον ανήλικο που έχει συμπληρώσει το 17ο έτος, ο νόμος απαιτεί ρητή συναίνεση των προσώπων που ασκούν τη γονική μέριμνα.
Για τον λόγο αυτό, πριν από την κατάθεση της αίτησης πρέπει να εξετάζεται ποιος ή ποιοι ασκούν τη γονική μέριμνα στη συγκεκριμένη περίπτωση, ιδίως όταν οι γονείς είναι διαζευγμένοι ή υπάρχει δικαστική απόφαση σχετικά με την άσκησή της.
Τι συμβαίνει όταν το παιδί γίνει 18 ετών;
Με τη συμπλήρωση του 18ου έτους το πρόσωπο αποκτά πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα και μπορεί, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, να κινήσει το ίδιο τη διαδικασία χωρίς να απαιτείται γονική συναίνεση.
Επομένως, στην περίπτωση ενός παιδιού που βρίσκεται πολύ κοντά στην ενηλικίωση, είναι χρήσιμο να εξετάζεται με δικηγόρο ποια διαδικαστική επιλογή είναι καταλληλότερη με βάση τις συγκεκριμένες περιστάσεις.
Νομική υποστήριξη για τη διόρθωση καταχωρισμένου φύλου
Η νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου αποτελεί διαδικασία που αφορά άμεσα την προσωπικότητα και την ιδιωτική ζωή του ενδιαφερομένου.
Ιδίως όταν πρόκειται για ανήλικο 15 έως 17 ετών, πρέπει να ελεγχθούν προσεκτικά οι ειδικές προϋποθέσεις του νόμου, η άσκηση της γονικής μέριμνας, τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και η ορθή διεξαγωγή της δικαστικής διαδικασίας.
Η συνδρομή δικηγόρου μπορεί να εξασφαλίσει την κατάλληλη προετοιμασία της αίτησης και των δικαιολογητικών, καθώς και την ολοκλήρωση των ενεργειών που απαιτούνται μετά την έκδοση της δικαστικής απόφασης.
Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη νομική συμβουλή.